Top

Najczęściej popełniane błędy na maturze z chemii

Podobno człowiek najlepiej uczy się na błędach. Jednak w przypadku matury, lepiej uczyć się na cudzych, a nie na swoich, bo okazja do ich naprawy może być dopiero za rok. Analizując najczęściej popełniane błędy na maturze z chemii może uda się Wam właśnie takich błędów uniknąć. Będziecie bardziej czujni, ostrożni, a dzięki temu bezbłędni i piekielnie skuteczni.

Na co należy najbardziej zwracać uwagę? Gdzie mogą czaić się podstępy? Na czym najczęściej można się potknąć? Przeanalizujmy te sytuacje, aby się ich wystrzegać.

1. Czytanie ze zrozumieniem

Niestety, ale większość błędów wynika nie z niewiedzy, lecz z nieuważnego czytania poleceń, informacji do zadań, wykresów czy tabel.

Sposoby na uniknięcie błędów:

  • Zawsze zwracaj szczególną uwagę na fragmenty zadania, które są podkreślone/ pogrubione przez autorów zadań.
  • Podczas czytania zadania podkreślaj na bieżąco istotne dla Ciebie informacje.
  • W pytaniu do zadania podkreśl jego najważniejszą część.

Konkretne przykłady błędów:

  • Odpowiedzi na temat związków: wzór związku LUB nazwa związku
  • Pisanie wzorów: sumaryczny LUB strukturalny LUB półstrukturalny
  • Pisanie nazw: systematyczna LUB zwyczajowa
  • Podawanie odpowiedzi na temat konfiguracji: atomu obojętnego LUB jonu
  • Pisanie równań reakcji: cząsteczkowo LUB jonowo LUB jonowo w sposób skrócony
  • Określanie liczby wiązań sigma: wszystkie wiązania w cząsteczce LUB wiązania między atomami węgla
  • Szeregowanie danych: malejąco LUB rosnąco

2. Przybliżenia

W wielu zadaniach obliczeniowych wymagane jest zastosowanie konkretnego przybliżenia w ostatecznej odpowiedzi.

Sposoby na uniknięcie tego błędu:

  • Czytając treść zadania, wyraźnie i widocznie podkreśl informację na temat przybliżeń i/lub
  • Po przeczytaniu treści zadania od razu w miejscu odpowiedzi zapisz ołówkiem np. „przybliżyć!”

Konkretne przykłady błędów:

  • Całkowite zapomnienie o przybliżeniu
  • Przybliżenie błędne: wynik 23,426 z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku źle przybliżony do 23,42 (powinno być 23,43)
  • Zapominanie o zerze: np. wynik 15,02 z dokładnością do jednego miejsca po przecinku musi być podany jako 15,0)

3. Obserwacje a wnioski

Często błędy wynikają również z niewłaściwej analizy doświadczeń i mylenia obserwacji z wnioskami.

OBSERWACJE:

OBSERWACJA=ZMYSŁ. Pamiętaj, że obserwacje zawierają jedynie informacje co widzimy, czujemy, słyszymy. Mogą to być: wytrącanie osadu, rozpuszczanie osadu, zmiany kolorów, wydzielanie się pęcherzy gazów, charakterystyczne zapachy, charakterystyczne odgłosy (np. trzaski).  W opisywaniu obserwacji sprawdza się „metoda dziecka” – wyobraź sobie, że obserwacje opisuje dziecko, które nie ma pojęcia o chemii. Dziecko napisze tylko i wyłącznie co widzi, co czuje, co słyszy.

WNIOSKI:

To ostatni etap doświadczenia. We wnioskach musi być zawarta informacja, która będzie zwieńczeniem wykonywanego doświadczenia, i która jest możliwa do określenia dopiero po określeniu obserwacji. Wnioski to analiza chemiczna naszych obserwacji.

 

Sposoby na uniknięcie błędów:

  • Pamiętaj o „metodzie dziecka”.
  • Nie używaj nazw związków w obserwacjach – zastępuj je wyglądem tych substancji.
  • We wnioskach obserwacje zastępuj wiedzą chemiczną.
  • Przed zapisaniem wniosków wróć do treści zadania – co chcemy udowodnić w doświadczeniu, co jest badane, o co pytają.

Konkretne przykłady błędów:

  • Pisanie w obserwacjach wniosków np. „powstaje wodorotlenek miedzi (II)” zamiast „powstaje turkusowa galareta”.
  • Pisanie wniosków, które nie są adekwatne do celu przeprowadzanego doświadczenia lub obserwacji.

 4. Wydajność i szybkość reakcji a zmiany temperatury

SZYBKOŚĆ REAKCJI:

Określa nam jak szybko zachodzi reakcja, czyli jak szybko ubywa substratu lub przybywa produktu w danej jednostce czasu.

WYDAJNOŚĆ REAKCJI:

Określa nam ile praktycznie produktu powstało w reakcji w stosunku do tego ile powinno go teoretycznie powstać. W reakcjach odwracalnych im równowaga bardziej przesunięta jest w prawo (w stronę tworzenia produktów) tym wydajność jest większa.

Najczęstszymi błędami są błędy dotyczące określania jak na wydajność czy szybkość reakcji wpływa temperatura. Pamiętaj, że:

  • Szybkość reakcji zmienia się w zależności od temperatury niezależnie czy jest to reakcja egzoenergetyczna czy endoenergetyczna. Zawsze rośnie wraz ze wzrostem temperatury!

 

  • Wydajność reakcji odwracalnych zmienia się zależnie od typu reakcji (egzoenergetyczna lub endoenergetyczna)! Rośnie wraz ze wzrostem temperatury w reakcjach endoenergetycznych i spada wraz ze wzrostem temperatury w reakcjach egzoenergetycznych!

 5. Warunki reakcji

Wiele reakcji chemicznych zachodzi tylko i wyłącznie w określonych warunkach i w wielu przypadkach brak oznaczenia tych warunków wiąże się z utraceniem punktów na maturze. Najczęściej dotyczy to reakcji organicznych, ale nie tylko.

Sposoby na uniknięcie błędów:

  • Zaznaczaj w treści zadania informację na temat konieczności uwzględnienia warunków reakcji.
  • Zaznaczaj w informacjach do zadania w jakich warunkach zachodzi dana reakcja (nawet jeśli nie znasz reakcji i musisz zapisać ją na podstawie informacji).
  • Przy pisaniu równań reakcji organicznych ZAWSZE zastanów się czy reakcja potrzebuje specjalnych warunków/katalizatorów.
  • Zwracaj uwagę na to czy reakcja zachodzi w podwyższonej temperaturze (np. w doświadczeniu zaznaczony krzyżyk pod probówką). Jeśli tak, zaznacz użycie temperatury nad strzałką.

6. Błędy w obliczeniach

Zadania obliczeniowe są chyba zadaniami, w których najprościej popełnić wiele błędów. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć każdego rodzaju błędu, ale skupimy się na tych, które popełniane są stosunkowo często.

Konkretne przykłady błędów:

  • Stosowanie objętości 22,4 dm3 dla cieczy.

Bardzo często, gdy zobaczysz, że warunki podczas doświadczenia są normalne i należy obliczyć objętość, to od razu nasuwa się wartość 22,4 dm3. Jest to jak najbardziej uzasadnione o ile mówimy o GAZACH! Pamiętaj, że nie możemy obliczyć objętości CIECZY korzystając z tej zależności.

  • Zapominanie o nadmiarze.

Pamiętaj, że jeśli mamy podane informacje odnośnie masy/liczby moli/objętości obu substratów to należy najpierw przeanalizować, czy któregoś z nich nie użyto w nadmiarze w stosunku do drugiego. Dopiero po tych obliczeniach przechodzimy do dalszej części zadania uwzględniając ewentualny nadmiar.

  • Pomieszanie liczby moli, atomów i cząsteczek

Zwracaj uwagę co musimy obliczyć. Największym problemem są najprostsze atomy, cząsteczki i mole. Jeśli musimy obliczyć liczbę moli atomów lub cząsteczek to wynik musi być podany w jednostce „mol”. Jeśli musimy obliczyć konkretną liczbę atomów lub cząsteczek (nie ma tam słowa MOL) to obliczamy ile cząsteczek/atomów reaguje lub powstaje. Wynik jest bezjednostkowy.

W zależności od postawionego pytania mogą istnieć różne poprawne odpowiedzi:

  • w reakcji powstają 2 mole cząsteczek H2 (gdy pytają o liczbę moli cząsteczek wodoru)
  • w reakcji powstają 4 mole atomów H (gdy pytają o liczbę moli atomów wodoru)
  • w reakcji powstaje 2*6,02*10^23 cząsteczek H2 (gdy pytają o liczbę cząsteczek wodoru)
  • lub w reakcji powstaje 4*6,02*10^23 atomów H (gdy pytają o liczbę atomów wodoru)

 

  • Brak zamiany jednostek

Pamiętaj o zgodności jednostek. W zadaniach bardzo często podawane są objętości w cm3 lub masa w kg. Bardzo często należy zamieniać je np. z cm3 na dm3 czy z kg na g. Pisanie wszędzie po kolei na każdym etapie zadania jednostek uniemożliwi nam popełnienie błędu, ze względu na to, że na pewnym etapie jednostki się nie skrócą.

  • Brak zapisywania równań reakcji.

Pamiętaj aby przed każdym wykonaniem obliczenia, które dotyczy doświadczenia chemicznego zapisać równanie reakcji. Tylko po napisaniu równania reakcji widzisz w jakim stosunku molowym reagują reagenty i masz możliwość prawidłowego wykonania obliczenia. Poza tym zapisanie równania reakcji ułatwia zrozumienie zadania.

 

Mam nadzieję, że po analizie tych najczęściej popełnianych błędów unikniecie ich pisząc maturę. Powodzenia w nauce!